Ograniczenia egzekucji

Chociaż głównym celem postępowania egzekucyjnego jest przymusowe urzeczywistnienie świadczenia należnego od dłużnika, ustawodawca wziął pod uwagę również konieczność zapewnienia dłużnikowi podstaw egzystencji. W związku z tym wprowadzono ograniczenia egzekucji, które dzielimy na podmiotowe i przedmiotowe.
  • OGRANICZENIA PODMIOTOWE

Ograniczenia te dotyczą osoby dłużnika i w konsekwencji wyłączają całkowicie lub częściowo możliwość prowadzenia przeciwko niemu egzekucji. Do tych podmiotów należą osoby zwolnione spod jurysdykcji krajowej (art. 1111 § 1 i art. 1112 § 1 k.p.c.), chyba że chodzi o sprawę, w której osobom tym nie przysługuje immunitet sądowy (art. 1115 § 1 k.p.c.). Warto w tym miejscu przypomnieć, że jurysdykcji krajowej nie podlegają podmioty objęte immunitetem dyplomatycznym i konsularnym, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Ponadto warunkowo i czasowo ograniczona jest egzekucja wobec Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego. Wierzyciel, który uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko tym podmiotom, powinien go złożyć we właściwej jednostce organizacyjnej, z której działalnością wiąże się zasądzone świadczenie, wraz z wezwaniem o zapłatę wynikającej z niego należności. Podmiot ma ustawowy obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia. Jeżeli należność nie zostanie uregulowana w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, wierzyciel może wystąpić do sądu o nadanie klauzuli wykonalności celem przeprowadzenia egzekucji z rachunku bankowego właściwej państwowej jednostki organizacyjnej dłużnika.

OGRANICZENIA PRZEDMIOTOWE

Przewidziane są ze względów humanitarno−społecznych i wiążą się z niedopuszczalnością prowadzenia egzekucji z określonych składników majątku dłużnika w celi zapewnienia jemu i jego rodzinie minimalnych środków do egzystencji i codziennego życia.

Zgodnie z art. 829 k.p.c. nie podlegają egzekucji m.in.:

- przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;

- zapasy żywności i opału niezbędne na okres jednego miesiąca;

- narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych;

- pieniądze w kwocie, która odpowiada nie podlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, zaś u dłużnika nie otrzymującego stałej płacy - pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;

- przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową.

Egzekucji nie podlegają również:

- sumy wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;

- sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (stypendia, wsparcia, zasiłek pogrzebowy), chyba że wierzytelność egzekwowana powstała z tytułu obowiązku alimentacyjnego;

- prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;

- świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych (nie dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów);

- świadczenia z pomocy społecznej.

Ograniczenia przedmiotowe są przewidziane również w Kodeksie pracy. Artykuł 87 § 3 pkt 1 i 2 k.p. dopuszczają prowadzenie egzekucji świadczeń alimentacyjnych do wysokości 3/5 wynagrodzenia, a innych należności – do wysokości 1/2 wynagrodzenia. Podobne ograniczenia przewidziane są w stosunku do zaopatrzenia emerytalnego, gdzie potrącenia są możliwe w wysokości − odpowiednio − 3/5 i 1/4 wysokości świadczenia. Przepisy stosuje się odpowiednio również do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych.

Nie podlegają egzekucji: świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej.

Do czasu przyjęcia spadku egzekucja na zaspokojenie długu spadkodawcy dopuszczalna jest tylko ze spadku. Przed przyjęciem spadku nie może być z niego prowadzona egzekucja na zaspokojenie osobistego długu spadkobiercy.

Dłużnik może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule wykonawczym. Postanowienie sądu w przedmiocie ograniczenia egzekucji powinno zapaść po wysłuchaniu stron. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Marta Wierzbicka