Notarialne poświadczenie dziedziczenia - przydatna nowość

Od 2 października 2008 r. notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Nie jest już konieczne sądowe stwierdzenie nabycia spadku poprzedzone postępowaniem w sądzie. Czy nowa czynność notarialna jest przydatna i przede wszystkim, czy jest dla nas opłacalna?

Nowe przepisy.

Ustawa z dnia 24.08.2007r. zmieniła ustawę - Prawo o notariacie i - wchodząc w życie 2.10.2008r. - upoważniono notariuszy do dokonywania nowej czynności - sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia. Jest ono możliwe zarówno wtedy, gdy spadkodawca pozostawił testament, ale także wtedy, gdy dochodzi do dziedziczenia ustawowego.

Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia zawiera kilka etapów. Najpierw należy złożyć odpowiednie dokumenty w kancelarii notarialnej. Będą nam potrzebne: akt zgonu spadkodawcy, jego ewentualny testament, jego numer PESEL, akty urodzenia spadkobierców, którzy nie wstępowali w związek małżeński oraz akty małżeństwa pozostałych spadkobierców. Notariusz najpierw spisze protokół dziedziczenia - jest to dokument, w którym zawarte jest zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu, przywołane są odpowiednie akty stanu cywilnego (np. akty małżeństwa, akty zgonu) oraz zamieszczone są odpowiednie wzmianki (np. pouczenia o odpowiednich przepisach). Następnie zostanie sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia, oczywiście wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do spadkobierców i wysokości udziałów. W takim dokumencie znajdują się m.in. wskazanie spadkobierców, ich tytuły do testamentów, części, w jakich dziedziczą, dane spadkodawcy i inne elementy. Potem notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru - jest on prowadzony w formie elektronicznej. Tak zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wywołuje takie same skutki prawne jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Wymogi konieczne.

Aby sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, muszą być obecne wszystkie osoby, które wchodzą w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Muszą oni także złożyć zgodne żądanie sporządzenia takiego dokumentu. Nie jest on więc możliwy w sytuacjach spornych. Ustawa zastrzega także, że taka możliwość istnieje tylko dla spadków otwartych od 1 lipca 1984 r.

Kiedy akt poświadczenia dziedziczenia nie jest możliwy?

Ustawa - Prawo o notariacie wymienia sytuacje, kiedy notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Nastąpi to wtedy, gdy w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydano sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Kolejną przyczyną wykluczającą postępowanie przed notariuszem jest fakt, że w toku sporządzania protokołu dziedziczenia okaże się, że nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest niemożliwe także, gdy istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone oraz w sytuacji, gdy spadek przypada gminie lub Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu (w wypadku braku małżonka spadkodawcy lub innych jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy). Notariusz nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy spadkodawca nie był obywatelem polskim lub nie mając żadnego obywatelstwa nie zamieszkiwał na terenie naszego kraju, a także wtedy, gdy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

Prawna kwalifikacja.

Sam akt poświadczenia dziedziczenia nie jest aktem notarialnym. Kwalifikuje się go jako „inne czynności notarialne”, aczkolwiek stosuje się tu odpowiednio przepisy ustawy - Prawo o notariacie dotyczące aktów notarialnych. W formie aktu notarialnego sporządzany jest natomiast protokół dziedziczenia.

Wzruszenie aktu poświadczenia dziedziczenia.

Prawo przewiduje także możliwość wzruszenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Dojdzie do tego w sytuacji, gdy po jego zarejestrowaniu okaże się, że co do tego samego spadku istnieje sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Taka konieczność zajdzie także, gdy sporządzono kilka aktów; sąd uchyli je wszystkie i wyda postanowienie o stwierdzaniu nabycia spadku. Podobnie będzie w wypadku, gdy zmieni się krąg spadkobierców. Może także zdarzyć się, że w przypadku, gdy uznano osobę za zmarłą lub stwierdzono jej zgon, następnie uchylono wymienione postanowienia, sąd musi uchylić sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po tej osobie (dzieje się tak także w wypadku, gdy wydano postanowienie sądowe w tym przedmiocie).

W czym lepszy od sądu?

Postępowanie przed notariuszem ma swoje nieocenione zalety. Jest to na pewno droga o wiele krótsza. Wystarczy jedynie złożenie odpowiednich dokumentów, sam notariusz przygotowuje protokół dziedziczenia i akt poświadczenia dziedziczenia. Sprawę załatwimy więc w ciągu jednego dnia. Gdy zdecydujemy się na postępowanie w sądzie, należy złożyć odpowiedni wniosek. Postępowanie może jednak trwać znacznie dłużej - istnieje niebezpieczeństwo, że rozprawa zostanie wyznaczona na odległy termin.

Należy jednak pamiętać, że postępowanie sądowe zazwyczaj jest tańsze niż postępowanie przed notariuszem. Koszty postępowania wynoszą co prawda ok. 570 - 600 zł, ale wnioskodawcy ze „swojej kieszeni” płacą jedynie 50 zł tytułem opłaty sądowej, resztę kosztów pokrywa Skarb Państwa. Aczkolwiek niskie koszty nie zawsze cechują postępowanie w sądzie, wszak kiedy sprawa wymaga konsultacji prawniczej, trzeba będzie skorzystać z usług adwokata lub radcy, a te mogą sięgać kilkuset złotych.

Przy notarialnym poświadczeniu dziedziczenia muszą być obecni wszyscy ewentualni spadkobiercy, co także może stanowić pewną niedogodność. W sądzie nie muszą się stawiać wszyscy, pod warunkiem, że upłynął już termin 6 miesięcy do złożenia oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Kto powinien skorzystać z notarialnego poświadczenia dziedziczenia?

Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest korzystne przede wszystkim dla osób, dla których czynnik czasu jest elementem decydującym. Gdy sprawa jest niecierpiąca zwłoki, sprawę załatwimy u notariusza w ciągu jednego dnia, podczas gdy postępowanie sądowe może trwać kilka miesięcy. Nie zapominajmy, że czas jest tu także ważny ze względu na fakt, że sprawy spadkowe mogą być trudne dla całej rodziny ze względów natury emocjonalnej.

Tagi:

spadek, testament
Marta Nowocień

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>

Nasze porady są ubezpieczone