Testament notarialny

Przepisy kodeksu cywilnego przewidują, że testament może występować w formie zwykłej lub szczególnej. Do testamentów szczególnych należą testamenty ustny, podróżny i wojskowy. Natomiast testamenty zwykłe to testamenty własnoręczny, allograficzny i notarialny. Jakie wymogi przewidział ustawodawca jeśli spadkodawca chce, aby jego testament był sporządzony przed notariuszem?

Wymagania formalne

Testamentowi notarialnemu ustawodawca poświęca uwagę w art. 950 kodeksu cywilnego. Wedle jego postanowień testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Rozwinięcie tej regulacji znajduje się w ustawie – Prawo o notariacie. Przepisy tej ustawy przewidują warunki formalne, jakie muszą zostać spełnione, by testament sporządzony przez notariusza był ważny.

Pierwszym wymogiem jest sporządzenie takiego testamentu przez określony podmiot. Oczywiście może być nim notariusz, ale także asesor notarialny w jego zastępstwie.

Kolejne wymogi przewidują art. 85 i nast. ustawy – Prawo o notariacie. I tak notariusz musi stwierdzić tożsamość osób, które biorą udział w czynności notarialnej. Sprawdzenie takie następuje przy pomocy dokumentów lub (w przypadku ich braku) w sposób, który wyłączy wszelkie wątpliwości. Notariusz odmówi także sporządzenia testamentu, gdy będzie miał wątpliwość, czy strona ma zdolność do czynności prawnych.

Przepisy ustawy przewidują szczególne sytuacje, w których potrzebne jest przedsięwzięcie określonych środków, które mają pomóc notariuszowi w prawidłowym wykonywaniu obowiązków. I tak:

- jeśli osoba, która bierze udział w czynnościach nie zna języka polskiego (i nie ma dołączonego przekładu na język znany tej osobie) – notariusz powinien przetłumaczyć testament osobiście albo przy pomocy tłumacza,

- jeśli osoba jest głucha lub głuchoniema – notariusz musi przekonać się, że treść czynności jest jej znana i zrozumiała, może także posłużyć się pomocą biegłego,

- jeśli sobą jest niewidoma, głucha, niema lub głuchoniema i wyrazi życzenie uczestniczenia przy czynności osoby dla niej zaufanej, notariusz powinien wtedy przywołać taką osobę,

- gdy osoba nie umie (lub nie może) pisać powinna złożyć tuszowy odcisk palca, a obok niego inna osoba wpisze jej imię i nazwisko oraz sama się podpisze,

- gdy istnieje możliwość złożenia podpisu jedynie w alfabecie, którego notariusz nie zna, należy stwierdzić, że podpis należy właśnie do tej osoby.

Testament jako akt notarialny powinien być także odczytany przez notariusza lub przez inną osobę w jego obecności.

Testament wymaga złożenia podpisów. Podpisuje się oczywiście notariusz (lub asesor). Inne osoby składają podpisy na akcie notarialnym w obecności notariusza.

Przepisy ustawy ściśle także wskazują jaką treść powinien zawierać taki akt notarialny. Wśród nich oprócz elementów treściowych, które zawierają oświadczenia stron, znajdują się m.in. takie, które dotyczą oznaczenia stron czynności, wskazanie notariusza, a także daty i miejsca. Wśród elementów charakterystycznych dla testamentów, ten sporządzony przed notariuszem także powinien określać spadkobierców czy sposób dziedziczenia majątku.

Bezpieczna forma zabezpieczenia majątku

Testament notarialny stanowi jedną z najbezpieczniejszych form zabezpieczenia majątku. Przede wszystkim notariusz to osoba wykonująca zawód zaufania publicznego co pozwala na wysoki stopień należytego zabezpieczenia praw. Po drugie, oryginał testamentu znajduje się w kancelarii notarialnej. Stronom wydaje się jedynie wypisy. Notariusz po upływie 10 lat przekazuje dokumenty do sądu, a dokładnie do archiwum ksiąg wieczystych.

Istotnym jest także, że ustawodawca aktom notarialnym nadaje „charakter dokumentu urzędowego” co wiąże się z jego specjalnym charakterem i przekłada się na ewentualne postępowania dowodowe prowadzone z jego użyciem.

Nieważność testamentu

Mogą wystąpić okoliczności, które spowodują, że testament notarialny będzie nieważny. Sytuacje takie przewiduje:

- art. 84 ustawy – Prawo o notariacie, w którym przewidziano, że notariusz nie może dokonywać czynności dotyczące jego samego, jego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, a w linii bocznej i powinowatych do trzeciego stopnia włącznie, a także osób związanych z tytułu przysposobienia, opieki, kurateli i będących z notariuszem w bliskim stosunku,

- art. 92 przywołanej ustawy – nieważny jest testament jeśli nie spełniono wymogów formalnych wyżej opisanych.

Ciekawe postanowienie w tej kwestii wydał Sąd Najwyższy 12 października 1992r. (I CRN 156/92), który określił, że jeśli testator nie złożył oświadczenia woli, a jedynie podpisał wcześniej przygotowany przez notariusza i spadkobiercę dokument, to zachodzi sankcja nieważności.

Koszty

Za sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego maksymalna stawka taksy notarialnej wynosi 50 zł. Natomiast testament zawierający zapis zwykły, polecenie lub pozbawienie prawa do zachowku kosztuje 150 zł. Jeśli spadkobierca chce, by testament zawierał zapis windykacyjny przewiduje się maksymalną taksę w wysokości 200 zł.

Marta Nowocień

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>