Katastrofa budowlana

Negatywnym zjawiskiem, jakie może towarzyszyć procesowi budowlanemu i samemu użytkowaniu obiektu budowlanego jest katastrofa budowlana. W Departamencie Prawno-Organizacyjnym Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego prowadzony jest elektroniczny Rejestr Katastrof Budowlanych, do którego terenowe organy nadzoru budowlanego wprowadzają dane o zaistniałych katastrofach. Na podstawie danych wprowadzonych do rejestru Główny Urząd Nadzoru Budowlanego dokonuje analizy katastrof mających miejsce w poprzednim roku kalendarzowym. W 2011 roku zarejestrowano 648 katastrof budowlanych, mających miejsce we wszystkich województwach, przy czym największą liczbę katastrof odnotowano w województwie łódzkim – 299, zaś tylko jedną w województwie zachodniopomorskim.

Definicja katastrofy budowlanej

Przepisy prawa budowlanego definiują pojęcie katastrofy budowlanej jako niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów.

Podkreślić należy, że katastrofa budowlana musi mieć charakter gwałtowny, czyli nagły i niespodziewany. Nie stanowi katastrofy więc rozłożone w czasie, stopniowe niszczenie obiektu budowlanego bądź jego części wskutek zaniedbania i nieprzeprowadzania remontów. Definicja pojęcia nie zawiera elementów odwołujących się do przyczyn katastrofy budowlanej, jak również do wywołanych przez nią skutków. Nie jest istotne czy katastrofa spowodowana została z przyczyn zewnętrznych, wad konstrukcyjnych lub nieprawidłowego użytkowania obiektu.

W świetle przepisów ustawy Prawo Budowlane katastrofy budowlanej nie stanowi:

1)uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany;

2)uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami – tj. urządzeń zapewniających możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne;

3)awaria instalacji.

Postępowanie wyjaśniające

W razie zaistnienia katastrofy budowlanej niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie przyczyn katastrofy, co przyczynić się może do ustalenia osób odpowiedzialnych za zaistnienie katastrofy. Osoby winne podlegają katastrofy budowlanej podlegają odpowiedzialności karnej oraz zawodowej. Postępowanie prowadzi właściwy organ nadzoru budowlanego. Co do zasady jest nim w pierwszej instancji właściwy miejscowo powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, zaś w sprawach określonych w art. 82 ust. 3 i 4 ustawy - także wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.

Każde postępowanie wyjaśniające może zostać przejęte przez organ wyższego stopnia, którym jest wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, który może przejąć także postępowanie wyjaśniające od powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.

Obowiązki związane z wystąpieniem katastrofy budowlanej

W związku z zaistnieniem katastrofy ustawodawca określił bezwzględne obowiązki, które w zależności od tego czy zajście miało miejsce w budowanym, rozbieranym czy użytkowanym obiekcie budowlanym obciążają kierownika budowy (bądź robót), właściciela, zarządcę lub użytkownika.

W pierwszej kolejności osoby te są zobowiązane zorganizować doraźną pomoc poszkodowanym oraz przeciwdziałać rozszerzaniu się skutków katastrofy, zabezpieczyć miejsce katastrofy przed zmianami uniemożliwiającymi prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia przyczyn katastrofy budowlanej, jak również niezwłocznie zawiadomić o katastrofie:

a)właściwy organ nadzoru budowlanego,

b)właściwego miejscowo prokuratora i Policję,

c)inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego i projektanta obiektu budowlanego, jeżeli katastrofa nastąpiła w trakcie budowy,

d)a także inne organy lub jednostki organizacyjne zainteresowane przyczynami lub skutkami katastrofy z mocy szczególnych przepisów.

Powołanie komisji wyjaśniającej wystąpienie katastrofy budowlanej

Właściwy organ nadzoru budowlanego po otrzymaniu zawiadomienia o katastrofie budowlanej jest obowiązany bez zbędnej zwłoki powołać komisję w celu ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy oraz zakresu czynności niezbędnych do likwidacji zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, jak również zawiadomić o katastrofie budowlanej właściwy organ nadzoru budowlanego wyższego stopnia oraz Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Jeśli organem pierwszego stopnia jest właściwy wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego, powiadamia on jedynie Głównego Inspektora.

Powołanej komisji przewodniczy przedstawiciel właściwego organu nadzoru budowlanego. W skład komisji wchodzą przedstawiciele innych zainteresowanych lub właściwych rzeczowo organów administracji rządowej, przedstawiciele samorządu terytorialnego, a także w miarę potrzeby, rzeczoznawcy lub inne osoby posiadające wymagane kwalifikacje zawodowe.

Do udziału w czynnościach komisji, lecz nie jako członkowie, mogą być wezwani:

1)inwestor, właściciel lub zarządca oraz użytkownik obiektu budowlanego;

2)projektant, przedstawiciel wykonawcy i producenta wyrobów budowlanych;

3)osoby odpowiedzialne za nadzór nad wykonywanymi robotami budowlanymi.

Zabezpieczenie miejsca katastrofy

Właściwy organ nadzoru budowlanego może wydać decyzję administracyjną nakazującą właścicielowi lub zarządcy zabezpieczenie miejsca katastrofy oraz obiektu budowlanego, który uległ katastrofie, uporządkowanie terenu lub wykonanie innych niezbędnych czynności i robót budowlanych. Decyzja ta jest natychmiast wykonalna i może być ogłoszona ustnie. W razie niewykonania lub nadmiernej zwłoki w wykonaniu decyzji organ zobowiązany jest do jej wykonania na koszt i ryzyko zobowiązanego.

Zakończenie postępowania wyjaśniającego

Po zakończeniu prac komisji właściwy organ niezwłocznie wydaje decyzję określającą zakres i termin wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia obiektu budowlanego do czasu wykonania robót doprowadzających obiekt do stanu właściwego.

Adresatem decyzji są podmioty wskazane w art. 61 ustawy – właściciel lub zarządca obiektu, na których to ciąży ustawowy obowiązek utrzymywania i użytkowania obiektu w należytym stanie technicznym i estetycznym. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego adresatem decyzji może być także inwestor (wyrok NSA z 25.01.2001r. sygn. IISA 1271/91), zaś nie może być osoba trzecia, na którą ustawa nie nakłada takiego obowiązku (wyrok NSA z 12.12.2001r. sygn. IISA/Gd 2020/99).

Właściwy organ nadzoru budowlanego może także wydać postanowienie, w którym zleci na koszt inwestora, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego sporządzenie ekspertyzy, jeżeli jest to niezbędne do wydania decyzji lub do ustalenia przyczyn katastrofy.

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy budowlanej inwestor, właściciel lub zarządca obiektu jest zobowiązany podjąć bez zbędnej zwłoki działania niezbędne do usunięcia jej skutków. Naruszenie tego obowiązku obarczone jest sankcją karną przewidzianą artykułem 92 ust.1 pkt 1 Ustawy Prawo budowlane- karą aresztu, ograniczenia wolności bądź karą grzywny, orzekana zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Dominika Miśkiewicz

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>