Zakaz praktyk ograniczających konkurencję w prawie unijnym

Istnienie konkurencji ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania wspólnego rynku europejskiego. Konkurencja motywuje uczestników rynku do większej wydajności, aniżeli w środowisku niekonkurencyjnym i zmusza ich do efektywnego gospodarowania ograniczonymi zasobami oraz ciągłej innowacyjności w celu podniesienia jakości lub obniżenia ceny oferowanych przez nich usług.

Na wspólne reguły w dziedzinie konkurencji składa się między innymi zakaz porozumień i innych praktyk ograniczających konkurencję na rynku unijnym. Reguła ta ustanowiona została już w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Obecnie, art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (w skrócie TfUE) stanowi, iż:

Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między Państwami Członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego.

Zakaz porozumień nazywany jest inaczej zakazem karteli. Kartele definiowane są jako zachowania antykonkurencyjne wynikające ze zmowy pomiędzy dwoma lub większą liczbą przedsiębiorstw1. Mogą one przybrać formy wszelkich porozumień między przedsiębiorstwami, decyzji związków przedsiębiorstw i wszelkich innych praktyk uzgodnionych, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego. Termin „porozumienie” można interpretować jako umowa w rozumieniu prawa prywatnego. Nie będą to jednak jedynie pisemne deklaracje, ale także i nieformalne formy współpracy, tzw. genltenmen's agreements. Forma nie ma bowiem znaczenia; strony przez swoje zachowanie wskazują na subiektywną wolę wykonania porozumienia.

W sprawie Bayer Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (w skrócie TSUE) stwierdził, iż aby istniało porozumienie w znaczeniu z art. 81 TWE [obecnie 101 TfUE], wystarczy, aby przedmiotowe przedsiębiorstwa wyraziły wspólną wolę działania na rynku w specyficzny sposób. Jeśli chodzi o formę, w jakiej ta wspólna wola jest wyrażona, wystarczające do stwierdzenia wyrażenia woli stron jest zachowanie na rynku zgodnie z jej warunkami, bez konieczności zawarcia ważnej i wiążącej umowy w rozumieniu prawa krajowego2.

Decyzje związków przedsiębiorstw są formą porozumień. Dotyczą organizacyjnego etapu pośredniego – związku przedsiębiorstw. Trybunał wyznaczył szeroką interpretację owych decyzji. Zaliczył do nich nie tyko wiążące decyzje związków, lecz także dokumenty o charakterze rekomendacji przyjętych przez związek i dotyczących jego członków, takie jak zasady postępowania, kodeksy etyczne, rekomendacje dotyczące metodologii3.

Uzgodnione praktyki polegają na tym, iż przedsiębiorstwa bez zawarcia umowy świadomie podejmują działania zmierzające do ograniczenia konkurencji. Liczy się więc w tym wypadku fakt wzajemnego porozumiewania się przedsiębiorstw w celu naruszenia konkurencji na danym rynku i zmniejszenia ryzyka konkurencyjnego4. TSUE stwierdził, że „pojęcie praktyk uzgodnionych obejmuje formę koordynacji między przedsiębiorstwami, która wprawdzie nie posłużyła jeszcze do zawarcia umowy we właściwym sensie, jednakże świadomie pozwala zastąpić konkurencję połączoną z ryzykiem praktyczną kooperacją i prowadzi do warunków konkurencji, które nie odpowiadają normalnym warunkom rynkowym w odniesieniu do rodzaju towarów, rozmiaru i liczby przedsiębiorstw oraz wielkości rozpatrywanego rynku”.5 W innej sprawie, Dyetuffs, Trybunał stwierdził, że „(...) forma koordynacji pomiędzy przedsiębiorcami, która nie osiągając etapu zawarcia umowy we właściwym znaczeniu, świadomie zastępuje faktyczną współpracę pomiędzy nimi skutkującą ryzykiem dla konkurencji”.6

Artykuł 101 TfUE jako przykłady karteli ograniczających konkurencję wymienia: ustalanie w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji, ograniczanie lub kontrolowanie produkcji, rynków, rozwoju technicznego lub inwestycji, podział rynków lub źródeł zaopatrzenia, stosowanie wobec partnerów handlowych nierównych warunków do świadczeń równoważnych i przez to stwarzanie im niekorzystnych warunków konkurencji, uzależnianie zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które ze względu na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów.

Wszelkie takie praktyki są niezgodne z rynkiem wewnętrznym i jako takie zakazane. Konsekwencją udowodnienia faktu stosowania praktyk zakazanych, jest ich nieważność z mocy prawa. Przepis ten skutkuje bezpośrednio, a ewentualne potwierdzenie stosowania tych praktyk przez Komisję lub sądy unijne ma charakter deklaratoryjny.

1 E. Małuszyńska, B. Gruchman, Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej, Warszawa 2007, s. 161.

2 T-41/96 Bayer p. Komisji; w: Prawo materialne Unii Europejskiej w zarysie, pod redakcją A. Kusia, Lublin 2011, s. 390.

3 Prawo materialne Unii Europejskiej w zarysie, pod redakcją A. Kusia, Lublin 2011, s. 391.

4 E. Małuszyńska, B. Gruchman, Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej, Warszawa 2007, s. 162.

5 Cooperative Vereniging Suiker Unie UA i inni p. Komisji; w: Prawo materialne Unii Europejskiej w zarysie, pod redakcją A. Kusia, Lublin 2011, s. 391.

6 48/69 Komisja p. Imperial Chemical Industries Ltd. i inni; w: Prawo materialne Unii Europejskiej w zarysie, pod redakcją A. Kusia, Lublin 2011, s. 391.

Piotr Gamian

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>