Droit de suite - majątkowe uprawnienie twórcy i jego spadkobierców do udziału w dochodach osoby sprzedającej oryginalny egzemplarz utworu

Sztuka jest, bez wątpienia, inwestycją długoterminową. Zysk na zakupionym dziele nie jest rzadkością, a jedynie kwestią czasu. Nie chodzi jednak o konieczność czekania przez kilka pokoleń aby go uzyskać – obecnie przyjmuje się, że minimalny okresem czasu uznanym za cezurę czasową inwestycji, aby uznać ją za korzystną, jest 10 lat.

Geneza uprawnienia.

Uprawnienie droit de suite (ang. the artist's resale right) jest odrębnym uprawnieniem autorskoprawnym o charakterze majątkowym, wiążącym się z problematyką oryginału dzieła plastycznego. Zdefiniować je można jako prawo autora oraz jego spadkobierców, do otrzymywania pewnego, określonego w sposób procentowy, wynagrodzenia za kolejną sprzedaż dzieła, w przypadku, gdy odsprzedaż ta ma charakter zawodowy (jest organizowana przez galerie sztuki, domy aukcyjne, itp.). W związku z faktem, iż to nietypowe uprawnienie autorskie, pozbawione sfery zakazowej i ograniczające się do prawa do wynagrodzenia, nie występowało we wszystkich krajach Unii Europejskiej, Komisja Europejska wydała w 1996r. projekt Dyrektywy w sprawie harmonizacji droit de suite, który po wprowadzeniu do niego szeregu zmian został przyjęty jako Dyrektywa Nr 2001/84/EC.

Droit de suite po raz pierwszy zostało wprowadzone w 1920 roku we Francji. Znajdowało ono swoje uzasadnienie w ogólnej zasadzie sprawiedliwości i słuszności, gdyż dzieła sztuki są inwestycjami o charakterze długoterminowym, co sprowadzało się do tego, iż młodzi twórcy często sprzedawali swoje działa po bardzo niskich cenach, a gdy ich nazwisko stało się już rozpoznawalne, a co za tym idzie ich dzieła uzyskiwały wysokie ceny na rynku, nie mogli oni już uczestniczyć w zyskach z ich sprzedaży. Te właśnie racje społeczne (choć może obecnie mniej aktualne z uwagi na możliwość korzystania przez artystów z ubezpieczeń społecznych) były motorem wprowadzenia tej instytucji.

 

Charkater prawny droit de suite.

Zdania doktryny na temat charakteru prawnego tej instytucji są podzielone. Część teoretyków upatruje w nim, co prawda pozbawionego elementu zakazowego, ale jednak typowego prawa autorskiego łącząc je z prawem do wprowadzania do obrotu lub szeroko rozumianym prawem reprodukcji z prawem decydowania o przeznaczeniu egzemplarza dzieła. Natomiast inna część doktryny stoi na stanowisku, iż ta instytucja jest obca prawu autorskiemu, gdyż nie chodzi tutaj o jakąś szczególną formę użycia dzieła, a jedyni o swoistego rodzaju korektę umowy niekorzystnej finansowo dla twórcy.

 

Droit de suite w prawie polskim.

Droit de suite występowało w ustawie z 1926r. (zostało wprowadzone nowelą z 1935r.), natomiast nie zostało przejęte przez ustawę z 1952r. W obecnej ustawie – z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, instytucja ta uregulowana jest przez art. 19-195. Zgodnie z postanowieniami ustawy, twórcy i jego spadkobiercom, w przypadku dokonanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego, którego cena sprzedaży jest wyższa niż równowartość 100 euro, przysługuje prawo do wynagrodzenia stanowiącego sumę poniższych stawek:

1)5 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale do równowartości 50.000 euro, oraz

2)3 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 50.000,01 euro do równowartości 200.000 euro, oraz

3)1 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 200.000,01 euro do równowartości 350.000 euro, oraz

4)0,5 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 350.000,01 euro do równowartości 500.000 euro, oraz

5)0,25 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale przekraczającym równowartość 500.000 euro

 

- jednak nie wyższego niż równowartość 12.500 euro. Natomiast w przypadku rękopisów dzieł literackich i muzycznych - twórcy i jego spadkobiercom przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 5 % ceny dokonanych zawodowo odsprzedaży.

 

Pod pojęciem „utworu oryginalnego” należy rozumieć, zgodnie z art. 19 ust. 3 - egzemplarze wykonane osobiście przez twórcę oraz kopie uznane za oryginalne egzemplarze utworu, jeżeli zostały wykonane osobiście, w ograniczonej ilości, przez twórcę lub pod jego nadzorem, ponumerowane, podpisane lub w inny sposób przez niego oznaczone. „Odsprzedażą” jest z kolei każda sprzedaż następująca po pierwszym rozporządzeniu egzemplarzem przez twórcę, a „odsprzedażą zawodową” - wszystkie czynności o charakterze odsprzedaży dokonywane, w ramach prowadzonej działalności, przez sprzedawców, kupujących, pośredników oraz inne podmioty zawodowo zajmujące się handlem dziełami sztuki lub rękopisami utworów literackich i muzycznych.

 

Do zapłaty wynagrodzenia jest obowiązany sprzedawca, a gdy działa na rzecz osoby trzeciej, zawodowo zajmującej się handlem dziełami sztuki lub rękopisami utworów literackich i muzycznych, odpowiada z nią solidarnie. Sprzedawca jest obowiązany do ujawnienia osoby trzeciej, przy czym może się zwolnić z tego obowiązku płacąc należne wynagrodzenie. Twórca utworu oraz jego spadkobiercy mogą domagać się od wyżej wymienionych osób udzielenia informacji oraz udostępnienia dokumentów niezbędnych do określenia należnego wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza lub rękopisu utworu przez okres 3 lat od dnia dokonania odsprzedaży.

Tagi:

utwór
Małgorzata Wiśniewska

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>