Czy wierzyciel może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej między dłużnikiem a jego małżonkiem? Cz. 2

Niewiele osób zawierając związek małżeński albo po jego zawarciu decyduje się na zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej tzw. intercyzy. Tym samym dominującym ustrojem majątkowym małżeńskim jest ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Nie do rzadkości należą sytuacje, kiedy dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków a gro wartościowych składników majątkowych należy do majątku wspólnego.

W sytuacji, gdy gro majątku, z którego wierzyciel może się zaspokoić w całości i w rozsądnym czasie, wchodzi do majątku wspólnego, wierzyciel może zaspokoić się z z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Nie do rzadkości jednak należą sytuacje, kiedy to w majątku wspólnym znajdują się bardzo wartościowe składniki np. nieruchomości, samochody, z których wierzyciel mógłby zaspokoić się w rozsądnym czasie i w całości.

W powyżej wskazanej sytuacji wierzyciel ma prawo do żądania ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Przesłanką legitymacji wierzyciela jest uprawdopodobnienie, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. De lege lata należy przyjąć, że przesłanka ta powinna być rygorystycznie oceniana przez sądy, ponieważ przyznanie legitymacji czynnej wierzycielowi stanowi nadmierną i niedopuszczalną ingerencję osoby trzeciej w sprawy majątkowe małżonków (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2012). Rozdzielności majątkowej może także żądać osoba trzecia, jeżeli jest wierzycielem jednego z małżonków, powołując się na tytuł wykonawczy, którego skuteczna egzekucja wymaga podziału majątku wspólnego małżonków. Tę wymagalność podziału majątku wierzyciel powinien uprawdopodobnić (K. Gromek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2013). Jednakże wydaje się, że wierzyciel nie musi wszcząć postępowania egzekucyjnego i uzyskać postanowienia o bezskuteczności egzekucji.

Zgodnie z przepisem 52 § 2 k.r.o. rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej należy wnieść do sądu rejonowego i to bez względu na wartość przedmiotu sporu. Właściwym miejscowo sądem będzie sąd miejsca zamieszkania obojga małżonków lub jednego z nich. Sprawy o ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej rozpoznawane są w trybie zwykłym, do którego odpowiednie zastosowanie mają wymienione w art. 452 k.p.c. przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich (A. Góra-Błaszczykowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do artykułów 1-729 Tom I. Warszawa 2013). Zgodnie z przepisem art. 452 k.p.c. w sprawie mają zastosowanie następujące regulacje odrębne:

  1. do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia danej sprawy. Pełnomocnictwo ogólne nie jest wystarczające.
  2. nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. W sprawach tych nie stosuje się zasady, że jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny. W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.
  3. sąd nie może odmówić przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, jeżeli którakolwiek ze stron o to wnosi;
  4. wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich. Nie dotyczy to części orzekającej o prawach i roszczeniach majątkowych poszukiwanych łącznie z prawami niemajątkowymi.
Anna Gręda