Odpowiedzialność za długi spadkowe Cz. 1

Długiem spadkowym jest każdy obowiązek mający swe źródło w normach prawa spadkowego ciążący na spadkobiercy i ściśle związany z faktem nabycia spadku. Obowiązek ten ma charakter majątkowy. Poniższy artykuł stanowi analizę odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe, która ukształtowana jest w bardzo zróżnicowany sposób uzależniony od spełnienia określonych prawem przesłanek.

Początek odpowiedzialności za długi spadkowe.

Zgodnie z art. 924 kodeksy cywilnego otwarcie spadku ma miejsce z chwilą śmierci spadkodawcy, zdarzenie to pociąga za sobą nabycie ogółu praw i obowiązków przez spadkobierców. Czyli można stwierdzić, że co do zasady odpowiedzialność za długi spadkowe powstaje z chwilą otwarcia spadku. To jaki charakter będzie miała ta odpowiedzialność zależy przede wszystkim od tego ilu spadkobierców dochodzi do dziedziczenia, a także czy przyjmują spadek wprost czy też z dobrodziejstwem inwentarza.

Na charakter odpowiedzialności za długi spadkowe ma wpływ fakt czy do dziedziczenia dochodzi jedna osoba czy więcej. W przypadku gdy mamy większą ilość spadkobierców możliwe jest dwojakie ukształtowanie odpowiedzialności. Pierwszy ze sposobów wskazuje, że spadkobiercy odpowiedzialni są solidarnie, co oznacza, że każdy z nich ma obowiązek spełnić całe świadczenie. Jest to tzw. solidarność bierna. Drugi ze sposobów wskazuje na odpowiedzialność poszczególnych spadkobierców za poszczególne części długu w stosunku do wielkości udziału w spadku. Jest to tzw. odpowiedzialność pro rata parte. To rozwiązanie sytuuje wierzyciela w słabszej pozycji niż w przypadku solidarnej odpowiedzialności za długi spadkowe, ponieważ ryzyko niewypłacalności jednego, an nawet kilku spadkobierców obciąża bezpośrednio wierzyciela. Zgodnie z art. 1034 k. c. polski ustawodawca przyjął koncepcję pośrednią, która stanowi, że do podziału spadku spadkobiercy odpowiadają solidarnie, zaś po jego podziale każdy odpowiada za długi do wielkości swojego udziału.

Zakres odpowiedzialności

W Polskim prawie wyróżnia się odpowiedzialność, którą ponoszą spadkobiercy w okresie od otwarcia spadku do przyjęcia spadku, następnie w okresie od przyjęcia spadku do działu spadku, ostatecznie w okresie po podziale spadku. W związku z powyższym należy uznać, że zakres odpowiedzialności ukształtowany jest w zależności od odpowiednich oświadczeń złożonych przez spadkobierców a także ich treści.

Okres od otwarcia spadku do przyjęcia spadku.

Jak wskazano powyżej już samo otwarcie spadku równoznaczne jest z jego nabyciem przez spadkobiercę. Jednak dopóki nie złoży on stosownego oświadczenia takie nabycie nie ma charakteru definitywnego. Spadkobierca zawsze może odrzucić taki spadek, a wtedy zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego będzie traktowany „jak gdyby nie dożył otwarcia spadku” (art. 1020 k. c.). W związku z tak ukształtowanym stanem prawnym należy wskazać, że w tym właśnie okresie nabywca spadku odpowiada jedynie z przedmiotów należących do spadku, a co za tym idzie nie odpowiada całym swoim majątkiem. Jest to tzw. odpowiedzialność ograniczona cum viribus hereditatis. Dlatego, że spadkobierca odpowiada tylko do wysokości masy majątkowej, którą odziedziczył ważne jest określenie składu majątku spadkowego. W doktrynie panuje zgodne stanowisko, że miarodajnym momentem dla ustalenia wartości majątku jest chwila otwarcia spadku. Z wielu przyczyn jednak skład i wartość masy majątkowej może ulec zmianie w okresie pomiędzy otwarciem spadku a realizacją swojego uprawnienia przez wierzyciela spadkowego. Taki majątek może ulec albo uszczupleniu albo powiększeniu. W braku regulacji ustawowej bardzo istotnym zagadnieniem było wypracowanie kompromisu pomiędzy ochroną wierzycieli a ochroną spadkobierców w przypadku zmiany składu majątku spadkowego. Jeżeli majątek spadkowy ulegnie uszczupleniu czy to na skutek działań spadkobierców czy też innych podmiotów należy zgodzić się ze stanowiskiem, że zastosowanie powinna mieć zasada surogacji. A mianowicie w razie nabycia określonych przedmiotów majątkowych za wartości wchodzące w skład spadku, te pierwsze powinny wejść do masy spadkowej, co ochroni interesy wierzycieli, na wypadek próby wyzbycia się składników majątkowych wchodzących w skład spadku i tym samym uchylenia się od odpowiedzialności za długi. Jeżeli jednak w okresie pomiędzy otwarciem spadku a jego przyjęciem określone składniki majątkowe przynoszą dochody należy je uznać za integralną część majątku wchodzącą w skład masy majątkowej. W przypadku gdy wierzyciel spadkowy wytoczy powództwo przeciwko spadkobiercy lub spadkobiercom przed złożeniem przez nich oświadczenia dotyczącego przyjęcia lub odrzucenia spadku, pozwani mają prawo zażądać zawieszenia postępowania do czasu złożenia w/w oświadczenia. Jeżeli wierzyciel prowadzi egzekucję na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskanego jeszcze przed śmiercią spadkodawcy obowiązany jest uzyskać klauzulę wykonalności w stosunku do spadkobiercy/ spadkobierców, a ponadto egzekucja może być prowadzona jedynie z przedmiotów majątkowych należących do spadku.

Natalia Słomowska

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>