Czy wierzyciel może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej między dłużnikiem a jego małżonkiem? Cz. 1

Niewiele osób zawierając związek małżeński albo po jego zawarciu decyduje się na zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej tzw. intercyzy. Tym samym dominującym ustrojem majątkowym małżeńskim jest ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Nie do rzadkości należą sytuacje, kiedy dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków a gro wartościowych składników majątkowych należy do majątku wspólnego.

Ustawowa majątkowa wspólność małżeńska charakteryzuje się tym, że istnieją trzy masy majątkowe. Po pierwsze każdy z małżonków ma swój majątek osobisty. Po drugie istnieje majątek wspólny.

Do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (art. 31 § 1 k.r.o.).  Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.) (art. 31 § 2 k.r.o.).

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą tylko i wyłącznie składniki majątkowe wymienione w przepisie art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to jest:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczeniezapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W sytuacji, gdy dłużnikiem jest jeden z małżonków (ponieważ drugi z małżonków nie wyraził zgody na zaciągnięcie zobowiązania albo zobowiązanie pierwszego małżonka nie wynika z czynności prawnej np. czyny niedozwolone, bezpodstawne wzbogacenie), wierzyciel może zaspokoić się jedynie z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Z uwagi na powyżej wskazany skład majątku osobistego każdego z małżonków i majątku wspólnego, nie budzi wątpliwości, iż gro najbardziej wartościowych składników majątkowych najczęściej należy do majątku wspólnego, w szczególności przedmioty nabyte w czasie trwania ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej np. nieruchomości, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, samochody etc.

W takiej sytuacji ustawodawca musiał przewidzieć środki ochrony dla wierzyciela.  Podyktowane to jest ochrona wierzyciela. W sytuacji bowiem takiej, gdy większość składników objęta jest majątkiem wspólnym, wierzyciel mógłby nie mieć w ogóle realnej możliwości zaspokojenia swojej wierzytelności dopóki strony pozostają w ustroju ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej.

Anna Gręda