Kto może zostać spadkobiercą?

Zasady ogólne

Instytucją, która określa swoistą „możliwość” bycia spadkobiercą, nazywa się zdolnością do dziedziczenia. Została ona bliżej określona w art. 927 KC. Krótkiemu omówieniu podlegać będą poszczególne grupy osób, jakie mogą być spadkobiercą.

Osoby fizyczne

Ustawodawca uzależnia możliwość dziedziczenia od tego, czy osoba fizyczna żyje w momencie otwarcia spadku (tzn. w chwili śmierci spadkodawcy). Nie może być bowiem spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Zdolność do dziedziczenia traktowana jest jako przejaw zdolności prawnej. Spadkobiercą nie może zostać taka osoba fizyczna, która:

– nie żyje w momencie otwarcia spadku oraz

– osoba, która zmarła przed spadkodawcą (w grę wchodzą także przypadki uznania za zmarłego czy stwierdzenia zgonu) a także

– osoba, która zmarła jednocześnie ze spadkodawcą (lub zachodzi sytuacja domniemania wspólnej śmierci).

Szczególna sytuacja dotyczy dziedziczenia nasciturusa, a więc dziecka poczętego, a jeszcze nienarodzonego. Może być ono spadkobiercą, jeśli w chwili otwarcia spadku jest już poczęte, ale pod warunkiem, że urodzi się żywe. Występuje więc tu zdolność dziedziczenia pod warunkiem zawieszającym.

Osoba prawna

Możliwość bycia spadkobiercą przez osobę prawną uzależniona jest od tego, czy istnieje ona w chwili otwarcia spadku. Art. 37 § 1 KC stanowi, że: „Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.”. Głównie więc momentem rozstrzygającym będzie zarejestrowanie w odpowiednim rejestrze osoby prawnej. Nie może być więc spadkobiercą taka osoba prawna, która nie została wpisana jeszcze do rejestru, ani taka, która została z niego wykreślona.

Inaczej ustawodawca odnosi się do fundacji, którą spadkodawca ustanowił w testamencie. Może być ona spadkobiercą nawet jeśli nie została jeszcze wpisana do rejestru. Warunkiem jest jednak wpisanie jej do tego rejestrze w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Ze względu na treść art. 331 § 1 KC, który mówi o odpowiednim stosowaniu przepisów dotyczących osób prawnych do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnych, a którym ustawa przyznaje zdolność prawną, także i one mogą być spadkobiercami (takie stanowisko zajmuje większość przedstawicieli doktryny).