Prokura, jako szczególnego rodzaju „pełnomocnictwo handlowe” cz. 2

Wywodząca się z prawa niemieckiego prokura jest pełnomocnictwem szczególnego rodzaju, mającym z góry – ustawowo – określony zakres umocowania. Nowelizacja Kodeksu cywilnego z 2004r. sprawiła, iż instytucja ta stała się dostępna dla wszystkich wpisanych do rejestru przedsiębiorców.

Ograniczenia prokury

Wśród szczególnych cech prokury wymienić należy brak możliwości jej ograniczenia w stosunkach zewnętrznych, tzn. w stosunku do osób trzecich, gdyż jeżeli chodzi o stosunki wewnętrzne – przedsiębiorcy regulując je mają możliwość wprowadzenia w nic ograniczeń w zakresie prokury. Skutków prawnych wobec osób trzecich nie wywołują ograniczenia będące skutkiem jednostronnej czynności prawnej, jak i będące wynikiem umowy. Ogólna reguła jest wyrażona w art. 1091§ 2, zgodnie z którym „nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”. Takie sformułowanie przepisu dopuszcza zatem możliwość ograniczenia prokury. Przykładem takiego ograniczenia prokury na mocy szczególnego przepisu jest art. 1095 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym „prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa)”. Artykuł ten stanowi jedyną przewidzianą w Kodeksie cywilnym podstawę ograniczenia przedmiotowego prokury, a więc ograniczenia zakresu umocowania prokurenta ze skutkiem prawnym wobec osób trzecich. Odnosząc się do pojęcia „oddziału” Kodeks cywilny jednak nie definiuje tego pojęcia. Jednakże, w drodze analogii, odwołać się można do definicji oddziału zawartej w art. 5 pkt 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, w świetle którego oddziałem jest wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywana przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Prokura oddziałowe nie może być jednak rozumiana jako terytorialne czy też czasowe ograniczenie, a jedynie jako ograniczenie do zakresu spraw związanych z funkcjonowaniem oddziału. Następstwem tego może być ograniczenie terytorialne lub czasowe, ale będzie to miało miejsce tylko w sytuacji, gdy zakres spraw jest wpisywany do rejestru oddziału przedsiębiorstwa i ograniczenia powyższe z tym zakresem są związane.

Prokura jednoosobowa (oddzielna) i prokura łączna

Zgodnie z treścią art. 1094 Kodeksu cywilnego „prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie”. Prokura oddzielna czynna, polega na dokonywaniu czynności sądowych i pozasądowych przez jednego prokurenta. Jednakże przedsiębiorca udzielając prokury może udzielić ją więcej niż jednemu prokurentowi; w takim przypadku przewidziane są dwie możliwości: udzielenie prokury oddzielnie każdemu z prokurentów, albo też udzielenie prokury kilku prokurentom łącznie. Różnica, między wymienionymi wyżej rodzajami prokury, wyraża się w ilości stosunków prawnych prokury, które kreuje mocodawca. W pierwszym przypadku jest tyle stosunków prawnych prokury, ilu prokurentów, w drugim natomiast przypadku udzielona zostaje jedna prokura - powstaje jeden stosunek prawny. Co więcej, możliwe jest także, aby przedsiębiorca udzielił niektórym prokurentom prokury oddzielnej, a innym łącznej. Prokura łączna stanowi przejaw reprezentacji łącznej, która polega na wspólnym składaniu oświadczeń woli za lub w imieniu przedsiębiorcy, co wymaga współdziałania co najmniej dwóch osób. Istota prokury łącznej wyraża się w tym, że umocowanie do reprezentowania przedsiębiorcy przysługuje łącznie, co najmniej, dwóm prokurentom. Sposób wykonywania prokury łącznej określany jest przez mocodawcę, który wskazuje, w jakich przypadkach i ilu prokurentów powinno działać łącznie dla skutecznej jego reprezentacji. Możliwym rozwiązaniem jest, iż do skutecznego reprezentowania wymagane jest zawsze współdziałanie wszystkich prokurentów, albo wskazanie, ilu prokurentów spośród umocowanych łącznie musi współdziałać dla skutecznego dokonania czynności w imieniu mocodawcy. Można też wyodrębnić określony grupy prokurentów, wymagając dla skuteczności czynności, współdziałania wszystkich członków danej grupy. Ponadto możliwe jest wskazanie jednego lub więcej prokurentów, których udział w reprezentowaniu przedsiębiorcy jest zawsze obowiązkowy. Dopuszczalne jest również udzielenie prokury kilku osobom z zastrzeżeniem, że każdy z nich może dokonywać czynności samodzielnie, z wyjątkiem czynności określonego rodzaju, czy też mających określoną wartość. Tego rodzaju zastrzeżenia nie może być traktowane jako ograniczenie prokury, ale jako regulacja sposobu jej wykonywania. Konieczność współdziałania nie oznacza jednakże, iż prokurenci muszą działać jednocześnie; ważne jest jedynie, aby ich oświadczenia były zgodne. Zasadą jest, iż oświadczenie woli w imieniu mocodawcy zostaje złożone dopiero z momentem złożenia swojego oświadczenia przez ostatniego z prokurentów, których współdziałanie jest wymagane, przy czym oświadczenia poszczególnych prokurentów łącznych powinny zostać złożone w rozsądnych odstępach czasowych, a nawet niezwłocznie jedno po drugim – oceny należy dokonywać biorąc pod uwagę okoliczności danej sytuacji. Jeżeli prokurent łączny ociąga się ze złożeniem oświadczenia woli, druga strona może mu wyznaczyć stosowny termin do jego złożenia. Oświadczenia prokurentów łącznych powinny zostać złożone w formie wymaganej dla dokonania danej czynności prawnej.

Małgorzata Wiśniewska

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>