Pojęcie podróży służbowej w świetle przepisów kodeksu pracy. 

Ustawodawca w art. 775§1 kodeksu pracy zdefiniował podróż służbową jako każdy wyjazd pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy w celu wykonania zadania służbowego.

Z art. 775§1 kp wynika, że podróż służbowa pracownika to wyjazd, który spełnia łącznie 3 warunki:

1. odbywany jest na polecenie pracodawcy,

2. odbywany jest w celu wykonania określonego przez pracodawcę zadania,

3. odbywany jest poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy.

1. Polecenie pracodawcy.

Zgodnie z treścią art. 775§1 kp pracownik odbywa podróż służbową wyłącznie w sytuacji, gdy otrzymał od pracodawcy polecenie wykonania konkretnej czynności. W takiej sytuacji poprzez wydanie polecenia, pracownikowi zostaje powierzona czynność (zadanie) odrębna, o charakterze przejściowym (czasowym), niewynikająca z umowy o pracę. W orzecznictwie dosyć powszechnie przyjmuje się, iż podróż służbowa charakteryzuje się tym, że w całokształcie obowiązków pracownika stanowi zjawisko nietypowe i okazjonalne.

Biorąc pod uwagę powyższe należy dojść do wniosku, iż nie stanowi podróży służbowej wykonywanie czynności (zadań) w różnych miejscowościach, gdy zostało to określone w umowie o pracę (i nie jest konieczne wydanie odrębnego polecenia). Ponadto należy wskazać, iż podjęcie się przez pracownika podróży połączonej z wykonywaniem określonych czynności na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą także nie jest uznawane za podróż służbową w rozumieniu art. 775§1 kp. 

2. Określone zadanie.

 Podróż służbowa w świetle art. 775§1 kp. jest konsekwencją wydania przez pracodawcę polecenia wykonania określonego zadania służbowego. Wynika z tego, iż polecenie wyjazdu powinno szczegółowo określać wskazane zadanie, termin jego wykonania oraz miejsce realizacji. Biorąc pod uwagę powyższe w literaturze przedmiotu nie uznaje się za podróż służbową stałego wykonywania zadań w różnych miejscowościach i terminach, których wyboru dokonuje każdorazowo sam pracownik w ramach uzgodnionego rodzaju pracy.

W tym kontekście warto zasygnalizować uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r. (II PZP 11/08) zgodnie, z którą kierowca transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze jako miejscu świadczenia pracy, nie jest w podróży służbowej. W uchwale SN przyjął, iż w przypadku tzw. „pracowników mobilnych” stałe przemieszczanie się (podróż) nie stanowi zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wykonywaniem obowiązków pracowniczych. W świetle powyższego warto przypomnieć, iż przepisy dotyczące podróży służbowej odnoszą się wyłącznie do zadań nietypowych i okazjonalnych.

3. Stałe miejsce pracy.    

Zgodnie z art. 775§1 kp. podróżą służbową jest wykonywanie przez pracownika zadań poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy. Nawiązując do powyższego należy podkreślić, iż miejsce świadczenia pracy jest jednym z istotnych składników umowy o pracę. Warto jednak zauważyć, iż w doktrynie istnieją rozbieżne poglądy dotyczące swobody stron w przedmiocie określania miejsca świadczenia pracy.

Spotkać się można z poglądami uznającymi, że miejsce pracy to stały punkt w znaczeniu geograficznym, lub konkretny obszar określony granicami jednostki administracyjnej (lub inny dostatecznie wyraźny, konkretny sposób). W konsekwencji  przyjmuje się, że w umowie o pracę nie można określić miejsca świadczenia pracy w sposób nieograniczony.

Według całkowicie odmiennego poglądu, pojęcie stałego miejsca pracy nie oznacza wykonywania pracy w tym samym geograficznie miejscu. Dopuszcza się nawet, aby stałe miejsce pracy określić jako szeroki, nieoznaczony konkretnie obszar geograficzny np. terytorium Polski. W nawiązaniu do powyższego warto zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011r. (II PZP 3/11) zgodnie, z którą pracownik przedsiębiorstwa budowlanego realizującego inwestycje w różnych miejscowościach może mieć w umowie o pracę określone miejsce wykonywania pracy jako miejsce, gdzie pracodawca prowadzi budowy lub innego rodzaju stałe prace. Oznacza to, iż stałym miejscem pracy takiego pracownika w rozumieniu art. 775§1 kp. jest miejsce, w którym pracownik przez dłuższy czas, systematycznie świadczy pracę.

Grzegorz Czaja