Wyłączenie sędziego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Instytucja wyłączenia sędziego ma na celu zapewnienie obywatelowi prawa do rozpoznania jego sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd. Realizuje ona tym samym gwarancję konstytucyjną z art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, na podstawie której każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Przesłanki wyłączenia sędziego

Wyłączenie sędziego zostało uregulowane w rozdziale 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 18 ustawy wymienia przesłanki, przy spełnieniu których dochodzi do wyłączenia sędziego.  Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki

2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia

3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli

4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron

5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą

6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator

7) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie

8) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Jest to katalog wyczerpujący. Wyłączenie sędziego może również nastąpić na wniosek strony lub samego sędziego w przypadkach, gdy bezstronność sędziego może budzić wątpliwość. Ta przesłanka nie może być jednak pojmowana w sposób nieograniczony. Jak czytamy w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. (II FZ 60/08): „Wyłączenie sędziego na zasadzie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów.”

Wniosek o wyłączenie sędziego

Strona składa wniosek o wyłączenie sędziego na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Zanim sprawa o wyłączenie sędziego zostanie rozstrzygnięta, sędzia może dokonywać jedynie czynności niecierpiących zwłoki.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie wyłączenia sędziego

Na mocy art. 22 ustawy, o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym toczy się sprawa. Rozstrzygnięcie następuje w formie postanowienia wydawanego przez sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem postanowienia sędzia, którego dotyczy wniosek powinien złożyć wyjaśnienia. Zaskarżeniu w drodze zażalenia podlega tylko postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego.

Magdalena Machy

Pytania i odpowiedzi zobacz więcej >>